B i j z i n n e n . c o m

Kaasfondue met Arnon Grunberg (slot)

2008-12-20T20:42:00+01:00

(Wat er voorafging.)

Ik bracht dus het nihilisme ter sprake.

Daar was een moment van klein leed aan voorafgegaan.
Een paar weken eerder was ik op het weblog van meneer Grunberg terechtgewezen voor een opmerking over nihilisme.
Door meneer Grunberg zelf.
Hij constateerde dat ik er niet veel van wist.
Punt.
Wat correct was, maar ik zag niet helemaal in waarom dat er toe deed.
Na Grunbergs terechtwijzing volgde er zich ook nog een filosofiestudente die wilde melden dat ze zich aansloot bij Grunberg en dat ze ook vond dat ik er niet veel van wist.

In alle eerlijkheid vond ik dat ik een interessant onderwerp had aangesneden dat een herkansing verdiende.
Ik zei dat ik op dat onderwerp wilde terugkomen.
Meneer Grunberg glimlachte beleefd en keek me afwachtend aan.
Door het rumoer in het restaurant kon ik me ineens niet meer herinneren wat ik ook alweer wilde zeggen.

Uiteindelijk formuleerde ik een zin over de trivialisering van het nihilisme, dat nihilisme toch niet meer gevaarlijk genoemd kon worden.
Een warrige zin, maar goed genoeg als startpunt.
Hij zou nu iets zeggen of vragen en ergens in de komende minuten zouden we de implicaties van dit fenomeen op een interessante manier duiden.

Grunberg zei dat hij nooit beweerd had dat het gevaarlijk was.
�Nee,� zei ik, �dat is waar.�
Vervolgens ging ik nadenken over of het waar was.
Het was waar.
Tijdens mijn zwijgen bleef Grunberg me beleefd aankijken.
Ik wist niet hoe het gesprek nu verder moest.
Een paar keer probeerde ik me te concentreren, maar er gebeurde helemaal niets in mijn hoofd. Een auto waarvan de banden zich bij elke stoot gas dieper ingroeven in de modder.

Iemand anders zei iets tegen meneer Grunberg, ik geloof over kurk die in de wijn scheen te zitten.
Niet over het nihilisme, in ieder geval.
Einde gesprek.

Ik leunde achterover en nipte van de wijn.
Kurk kon ik er niet in ontdekken.

Uren later, toen we na Grunbergs optreden in de artiestenfoyer zaten, toen ik elk doel, elke eis, elke verwachting had laten varen, maakte ik onbedoeld een grap die hem beviel.
Iemand bracht Al Gore ter sprake en de gedachte aan Al Gore werd me teveel.
Na het zien van zijn film zit ik met een brok agressie jegens de man die ik nergens kwijt kan.
Ik mompelde dat Al Gore slecht was voor het milieu, of iets van die strekking.
Dat amuseerde meneer Grunberg.
Hij zei dat hij het daarover wilde hebben.
Ik glimlachte en keek hem zwijgend aan.

Einde gesprek.

De eerste recensie

2008-12-12T16:30:00+01:00

In het Limburgs Dagblad staat de eerste recensie van Tegennatuur. Ik ben de eerste om toe te geven dat het er niet toe doet wat de auteur bedoeld heeft wanneer je een boek beoordeelt. Desalniettemin was ik blij dat de vergelijking met Hermans gevolgd werd door de woorden "met meer compassie en empathie". Misschien word ik ooit nog eens goed in empathie.

Verder schreef een vriendin uit het dorp waarin ik ben opgegroeid een stuk voor een gratis zondagsblad. Ik had niet door dat de oplage daarvan boven de 200.000 exemplaren ligt. Sinds dat is verschenen, worden mijn ouders op straat aangeklampt. De vriendin zelf ook. Meest gestelde vraag: �Het is toch geen zware kost, h�?�

Ik heb me in tijden niet zo Limburgs gevoeld.

Overigens had ik het stuk voor het zondagsblad niet goed gecontroleerd. Daardoor is nu het misverstand geschapen dat ik professor zou zijn. Ik kijk uit naar de volgende misverstanden die ik de wereld in ga helpen.

Wachten op groen

2008-12-05T22:20:00+01:00

Deze week ben ik voor mijn werk in Hyderabad, India.
Ik wilde nooit naar India.
Mijn lage drempel voor schuldgevoelens maakte me huiverig voor de confrontatie met armoede en bedelaars.
Die vrees bleek niet onterecht, al is het gelukkig niet allesoverheersend.

We verplaatsen ons met gele driewielige voertuigen, een soort riksja�s met een brommermotor.
De voertuigen zijn open.
Bij elk kruispunt met verkeerslichten, lopen er bedelaars tussen de voertuigen. Voornamelijk kinderen, vaak met een comateus ogende baby op de arm.
Bedelaars raken je volop aan.
Ze tikken op je been, trekken aan je arm, net zolang tot het voertuig weer gaat rijden of tot je geld geeft.
Er zijn weinig verkeerslichten in Hyderabad, maar ze staan wel erg lang op rood. Tien, vijftien minuten is niet ongewoon.
Over het algemeen zit ik bevroren te wachten tot het licht op groen staat.
Zo gespannen dat zelf geld geven een onhaalbare opgave lijkt.
Twee keer gaf ik geld, waarop meteen andere kinderen zich meldden bij het voertuig.
De chauffeurs van het voertuig kijken af en toe over hun schouder met een medelijdende blik.
Ik weet niet of die voor mij of voor het kind is bedoeld.

Huiswijn

2008-12-01T20:00:00+01:00

De dag was net begonnen toen de CEO van de multinational binnenkwam. Zijn directeuren hadden nerveus zitten te wachten en nu stonden ze allemaal op.
De CEO maakte een rondje door de kamer.

Ik zat terzijde, tegen de muur.
De vorige dag had ik mijn kunstje gedaan op deze leergang.
Nu was een collega aan de beurt.

Iedereen kreeg een hand van de CEO.
Ook ik.

Daarna gingen we weer zitten.
Toen het geschuif met stoelen was verstomd, hing er een gespannen stilte.

In dit bedrijf wordt het hoogste echelon nogal gemystificeerd.
Ik heb de indruk dat mystificatie vooral het product is van afwezigheid.
De CEO komt zelden in Nederland.

De directeuren worden op hun beurt gemystificeerd door de mensen die enkele lagen onder hen werken. Voordat ik de directeuren had ontmoet, werden ze door die mensen omschreven in bovenmenselijke termen. Ik kreeg ik het idee dat het alwetende roofdieren waren met een onvoorspelbare bereidheid tegenslag te vergeven. Als ze een keer genade verleenden, maakte dat grote indruk op de ondergeschikten.

Toen ik ze eindelijk ontmoette, bleken de directeuren beleefde witte mannen te zijn die zich met een zekere ongemakkelijkheid door het leven bewogen.

De CEO doorbrak de stilte met het voorstel om even een paar dingen te vertellen.
De groep knikte dankbaar.

�Mijn hele toespraak staat hierop,� zei de CEO.
Hij hield een klein kaartje omhoog in gebroken wit.
�Het is het visitekaartje van de secretaris van de ambassadeur van China.�
De groep grinnikte.

Aan het einde van het gesprek vroeg een van de directeuren wat de CEO als belangrijkste les wilde meegeven aan de directeuren.
�Bestel vaker de huiswijn,� zei de CEO.

In de pauze nadat de CEO de ruimte verlaten had, zag ik het visitekaartje liggen op een tafel.
Het was aan beide kanten beschreven.
Ik pakte het op en stak het in mijn zak.

Aangerand

2008-11-27T08:33:00+01:00

Na afloop van de uitzending had ik het gevoel aangerand te zijn.
Het was niet onaangenaam, moet ik toegeven.
Ik wacht nog even met het terugkijken van de opname.

Naakt

2008-11-24T23:23:00+01:00

Toen ik vrijdagavond mijn vader het boek in handen gaf, zei hij: �Ik ga het toch eens proberen te lezen.�

Ik waarschuwde hem dat er expliciete en enigszins onsmakelijke seks in voorkwam.
Het was niet ironisch bedoeld.
Die mededeling amuseerde hem.
Hij sloeg het boek open op een willekeurige pagina en zag het woordje �naakt�.
�O jee, hier begint het al,� zei hij grijnzend.

Later die avond vroeg hij me een opdracht in het boek te schrijven.
Ik schreef, in het dialect: Niet schrikken, alles komt goed.
Hij schoot in de lach en liet het aan verschillende mensen zien.

Als ik mijn vader zie, besef ik dat schaamte in ouderlijke relaties vooral een probleem is van het kind.

Leren ski�n

2008-11-24T13:08:00+01:00

De witte wijn die tijdens de presentatie werd geserveerd, smaakte beter dan ik had gedacht.
Gisteren was ik bezig met de gevolgen daarvan.
Vandaag meldden zich de eerste mensen die het boek hadden uitgelezen.
Een van hen verontschuldigde zich voor het feit dat hij het boek in enkele uren had uitgelezen, nadat er jaren werk in het schrijven waren gaan zitten.
Hij vergeleek het met leren ski�n: beter ski�n betekent vooral dat je sneller beneden bent en dus meer tijd doorbrengt in liften.
Die observatie sprak me aan, al was me niet geheel duidelijk wat de strekking ervan was.
Hoe dan ook, ik heb een plek gemaakt om reacties op het boek achter te laten. Dat ik het kan begrijpen is geen voorwaarde voor gebruik.

Tot slot: woensdagavond van 19-21 uur ben ik te gast op Radio 5 in het programma OBA Live (voorheen Desmet Live). Donderdagochtend schuif ik aan bij Het Balkon van Limburg, een programma op L1 Radio. De presentator heet Lubert Priems. Toen ik dat hoorde, voelde ik een moment spijt dat ik de naam van de hoofdpersoon van mijn boek niet meer kon veranderen.

Klant is koning

2008-11-21T13:30:00+01:00

Sommige schrijvers vergelijken het publiceren van een boek met het voorbrengen van een kind. De analogie is enigszins hysterisch. Je mag hopen dat je een kind serieuzer neemt dan bedrukt papier.

De analogie roept wel de vraag op welke rol de schrijver nog heeft nadat het boek is voltooid.
Sommigen werpen zich op als beschermers die het kwetsbare wezen verdedigen tegen een koude of apathische ontvangst.

Andere ouders proberen hun kind te verkopen. Tijdens interviews stralen ze geluk uit als ze over hun boek vertellen, een geluk dat niets te maken heeft met de kwaliteit van het boek en alles met het verleiden van de klant, de erotiek van de handel.

Mijn jongste broer is een geboren verkoper. Hij ontdekte het geluk van een succesvolle verkoop toen hij industri�le afsluiters probeerde te slijten. Die afsluiters lieten hem koud, maar hij kon er met vuur over vertellen.

Ten aanzien van mijn dochter ligt die rol me wel. Ik verkoop haar met een zekere verbetenheid aan volwassenen, heb ik ontdekt. Tegen een alleszins redelijke prijs. Een glimlach, een vertederde blik, een aai over de bol, er is weinig voor nodig om de transactie bevredigend af te handelen. Een aanbod dat je niet kan weigeren. Ik vat snel antipathie op voor eenieder die de geboden waar niet gretig afneemt.

Mijn boek verkopen, daarentegen, bevalt me niet.
Het liefst zou ik het te vondeling leggen.
Het moet zichzelf maar verkopen.
Als er geen vraag naar blijkt te zijn, deugt het product wellicht niet.
Iedereen die ooit iets over marketing heeft gelezen, kan uitleggen waarom die gedachtegang niet deugt. Maar ik kan me er moeilijk los van maken.

Het te vondeling leggen van een kind is doorgaans een wanhoopsdaad.
Dat is hier niet anders.
Het is een poging om de teleurstelling te snel af te zijn.
Vanaf het moment dat ik wist dat het boek uitgegeven zou worden, heb ik mezelf ingeprent hoe marginaal het verschijnsel debuutroman is. Er verschijnen er tientallen per jaar. De meeste daarvan worden nooit besproken, amper gelezen en nog minder verkocht.
Je mag natuurlijk hopen dat je hieraan ontkomt.
Maar hoop is gevaarlijk.

Ik probeerde de teleurstelling onschadelijk te maken door haar in te calculeren, te omarmen, dood te knuffelen.
Hoe dichterbij het moment van verschijning kwam, hoe krachtelozer deze strategie bleek te zijn.

De consequentie daarvan is duidelijk.
Als ik niet kan ontsnappen aan de teleurstelling, dan is er geen reden meer om de verkoop te mijden.
Vanmiddag om vijf uur wordt mijn boek officieel gepresenteerd.
Vanaf vanmiddag vijf uur stort ik mij op de schande en het geluk dat verkoop heet.
Ik zal schmieren, jubelen en geluk uitstralen.
En iedereen vriendelijk haten die de aangeboden waren weigert af te nemen.

De eerste regel van de verkoop is bekend: de klant is koning.
Vanaf vanmiddag bent u koning.

Mijn eerste actie: niet goed, geld terug.
De afgelopen dagen heb ik boeken verzonden aan mensen die deze via de site hadden besteld.
Het bestelformulier bevatte geen optie om aan te geven of de koper het boek wilde laten signeren. Dat besefte ik pas nadat ik begon de bestellingen te versturen.
Dus heb ik alle boek gesigneerd.
Als iemand graag alsnog een maagdelijk exemplaar wil: niet goed, geld terug.

Mijn handtekening bestaat uit een onooglijk krabbeltje gevolgd door een futloos lijntje dat langzaam uitsterft.
De mensen die daar bij nader inzien graag vanaf zien: niet goed, geld terug.

Sommige mensen gaven als opdracht mee: verzin zelf maar een opdracht.
Voor de mensen die de door mij verzonnen opdracht van onvoldoende kwaliteit vinden: niet goed, geld terug.

Voor de mensen die na lezing van het boek ontevreden zijn over de prijs-kwaliteitverhouding: niet goed, geld terug.

Het loket is open.
De medewerkers zitten klaar.

U bent koning.
Geniet ervan.

Het papier is er, nu de lezers nog

2008-11-13T20:57:00+01:00

Niet langer verwacht

2008-11-13T11:15:00+01:00

Zojuist werd ik gebeld door de uitgeverij dat tegennatuur vandaag van de persen is gerold, een week eerder dan verwacht. Ik heb het zelf nog niet in handen gehad, maar er is me verzekerd dat het fraai geworden is.

Het boek zal pas eind volgende week aan de boekhandels worden geleverd. Vanaf vandaag kunt u het echter bestellen via Bijzinnen.com. Met korting. Als u voor 21 november bestelt, betaalt u geen verzendkosten en ontvangt u het boek voordat het in de winkel ligt. Desgewenst gesigneerd en voorzien van een opdracht.

Bestellen kan alhier.

Kaasfondue met Arnon Grunberg

2008-11-11T10:55:00+01:00

Ik zat naast Arnon Grunberg.
De kleine tafeltjes van het fonduerestaurant dwongen onze stoelen dicht bij elkaar.
We bogen allebei een beetje opzij, van elkaar weg.
Eerst had ik schuin tegenover hem gezeten. Toen moesten diverse aanwezigen van plaats verwisselen vanwege hun bestelling.
We roerden met stukjes brood door dezelfde pan met gesmolten kaas.

Ik zat naast Arnon Grunberg en ik probeerde me een houding te geven.
Het was een mijnenveld.
Mijn vrouw maakt regelmatig de grap dat ik verliefd op hem ben.
Ik glimlach dan beleefd, maar het doet ook een beetje pijn.
Toen ik laatst zei dat ik Onze Oom niet zo�n goed boek vond, zei ze: �H� h�, eindelijk.�
Voordat ik naar de afspraak met meneer Grunberg ging, zei ze: �Je bent niet zo briljant, maar wel veel knapper.�
Ziedaar de balans van mijn leven op zaterdagmiddag jongstleden.

Het mijnenveld bestond uit dingen die ik wilde vermijden tijdens de ontmoeting.
De lijst was omvangrijk.
Om een paar items te noemen:
Niet zwatelen.
Niet zwijgend toekijken.
Kruiperig zijn met mate. (Over de gezagsverhoudingen bestond geen misverstand, maar het leek me prettiger die niet al te expliciet te maken.)
Niet de poseur uithangen.

Ongeveer tien minuten nadat meneer Grunberg was aangeschoven, hing ik de poseur uit.
Er was geen redden aan.

Ik had me ingesteld op een druk gesprek met schaarse mogelijkheden om iets tegen hem te zeggen. Maar de vijf andere mensen die uitgenodigd waren, bleken bescheiden en beleefd. Daardoor vielen er veel gaten in de conversatie. Ook waren er de nodige onderbrekingen door enkele mensen die werden aangeduid als �Grunbergs hofhouding.� Later noemde iemand ze �de onderdanen�, en meneer Grunberg nam die term zonder aarzeling over.

Elk gat dat viel oefende een zuigende werking op me uit.
Na het derde gat, meneer Grunberg had net het aantal gewenste kaasfondues ge�nventariseerd, begon ik over het nihilisme.

(Wordt vervolgd.)

Maand 39

2008-10-31T10:31:00+01:00

Het opvoeden van een kind wordt wel eens vergeleken met het africhten van een dier. Een hond bijvoorbeeld. Er bestaan cursussen waar mensen oefenen met honden om een betere ouder te worden. Als een hond al niet naar je luistert, dan ben je kansloos bij een kind, zo luidt ongeveer de gedachtegang.

Het klinkt wat cru, maar er valt iets voor te zeggen. Wat de hondencursus je niet leert, is dat je als ouder ook afgericht wordt. Jij hebt ontdekt dat je ons kan dresseren met de door onszelf ingestelde regels. Ik moet de eerste hond nog tegenkomen die dat kunstje beheerst.

Het werkt ongeveer als volgt.
Ik niesde.
�Gezondheid,� zei jij.
Ik snoot mijn neus.
�Noep je dank je zeggen, pappa,� zei jij. Noepen is jouw favoriete werkwoord. Voor zover ik kan nagaan overlapt het grotendeels met het werkwoord moeten.
�Dank je.�
�Goeso, pappa,� zei je. Met enige verbazing. Dezelfde verbazing die je moeder en ik tonen als jij iets sneller begrijpt dan we hadden verwacht.

Ander voorbeeld.

Je mag overdag niet meer duimen. Alleen nog in bed.
Soms wil je heel graag duimen en dan vraag je ons om toestemming.
Die we meestal weigeren.
Soms gaat mijn weigering gepaard met een poging je te omhelzen, waaraan je spartelend probeert te ontsnappen.
Vroeger dacht ik dat de liefde die totalitair regimes tonen voor hun onderdanen geveinsd was, maar inmiddels weet ik dat niet meer zeker.

Tot onze verbazing probeer je niet stiekem te duimen. Het zou zo eenvoudig zijn. Maar de categorie �stiekem� bestaat nog niet, schijnbaar. Wellicht zijn we alleswetend en allesziend in jouw universum. Dus je maakt je elke wens expliciet en laat het oordeel over je komen. Je kunt er woedend van worden, maar je kunt de regel niet overtreden. Komt niet in je op.

Dus doe je wat mensen in andere totalitaire regimes hebben gedaan: je bestrijdt het met zijn eigen regels.
Gisteren ging je op de bank liggen.
Je vroeg me om even het dekentje over je te leggen.
Toen zei je: �Ik lig nu in bed dus dan mag ik even duimen.�
(Dat is ook iets recents: je kunt conceptueel denken.)
Ik vind eigenlijk dat je beloond moet worden voor deze vindingrijkheid.
Maar vindingrijkheid is ondermijnend en het ouderlijke gezag is al zo broos.
Denken veel ouders.

Ik kan me vergissen, maar voor mijn gevoel zit ik steeds vaker bij gesprekken waarin ouders steun zoeken bij elkaar en anekdotes uitwisselen over de doortrapte manieren waarop hun kinderen het gezag uithollen. Sommige van hen klinken als despoten die sinds ze aan de macht is alleen nog maar kunnen denken aan de dag dat het paleis bestormd zal worden.
Ik heb me wel eens afgevraagd of hondenbezitters ook zo onzeker zijn over hun gezag.

Mijn bezwaar tegen vindingrijkheid is niet zozeer dat het ondermijnend is, maar dat de effici�ntie verstoort van de dagelijkse routine. Economen zeggen dan: het verhoogt de transactiekosten. Dat effect neem ik serieus.
Ik geloof niet in onvoorwaardelijke liefde, maar de voorwaarden zijn gelukkig overzichtelijk. Ook tegen lage transactiekosten kan de liefde woekeren.

De laatste maanden heb je een nieuw spel.
�Ben ik de papa, ben jij het kindje,� zeg je dan. �Ga maar huilen.�
Ik begin te huilen en roep dat ik wil duimen.
�Je noep niet zo zeuren,� zeg jij vervolgens.
Een keer huilde ik verder om te zien wat je zou doen. Hoe je jezelf zou opvoeden.
Maar je aarzelde geen seconde.
�Is niet erg, kindje. Ga maar duimen,� zei je vastberaden, tevreden met je afhandeling van deze kwestie. �Doe maar.�
Ik lachte, maar voelde me ook ineens kwetsbaar. Het paleis wordt nog niet bestormd, maar ook de adviezen van de vertrouwelingen moeten met argwaan worden bekeken.